❌

Reading view

İlhan Berk, la bacchetta amorosa del poeta rabdomante (Traduzione di Nicola Verderame)

İlhan Berk (Manisa 1918 – Bodrum 2008) è stato uno degli intellettuali più poliedrici e inafferrabili del secondo Novecento turco: poeta, saggista, traduttore e pittore, in più di sessant’anni di carriera non si è mai stancato di esplorare lo spazio urbano, il mistero amoroso, l’essenza della parola poetica.

Berk studiò letteratura francese laureandosi nel 1944, e insegnò in vari licei nella regione del Mar Nero per undici anni. Tra il 1956 e il 1969, anno del pensionamento, lavorò come traduttore per le edizioni Ziraat. Dal 1969 alla morte nel 2008 si ritirò a vivere a Bodrum, sulla costa egea, in una casa che oggi ospita un museo e residenze artistiche.

Il suo percorso poetico inizia con la raccolta Istanbul (1947), influenzata dalla voce di Nâzım Hikmet e dal realismo socialista. Nei primi anni Cinquanta Berk si apre alle sperimentazioni linguistiche, anche grazie all’esperienza di traduzione dei Cantos di Pound (1948). Un approccio modernista ed esistenzialista che Berk condivide con Cemal Süreya (già tradotto su questo blog) e con altri poeti della corrente dell’İkinci Yeni (Secondo Nuovo). Tra gli anni Sessanta e Settanta, Ilhan Berk scrive i suoi versi più densi d’amore e di sensualità: l’eros è la bacchetta che guida il poeta-rabdomante alla scoperta del mondo.

La scrittura di Ilhan Berk si evolverà in senso sempre più postmoderno negli anni Ottanta, con opere a metà strada tra poesia, storia urbana e architettura, che testimoniano un atteggiamento flaneuristico presente già nelle prime poesie. Nelle opere più tarde, tra anni Novanta e Duemila, i versi diventano scarnificati, aforistici, sempre più frammentati e sibillini.

La prima raccolta italiana di poesie di Ilhan Berk è stata pubblicata da Interno Poesia nel 2026, a cura di Nicola Verderame, con il titolo D’amore e d’Istanbul. Pubblichiamo qui alcuni testi su gentile concessione dell’editore.

N. V.

İstanbul, sen ve hatırıma gelenler

Nihayet soğuk pis yağmurlu gecelerden sonra
Paydos vakti oturmuş dinleniyor insanlar
Yeni bir işten çıkmışlar terlerini siliyorlar
Lokomotifler arabalar adamlar geçiyor
Yeni bir işe hazırlanıyorlar

Günlerce ötede İstanbul
Günlerce öteden ufacık ellerin havai halinle
Sokaklar evler dükkânlar arasından
Sıcak yorgun bir havanın içinden
Birdenbire aklıma geliveren sen

Hiç şüphesiz orada da sabah olmalıdır
Dükkânlar birer birer açılıyor
Sen sokağı döndün, fabrikanın önündesin
Daha iş başı düdüğü çalmadı
Daha geride yığın yığın gelenler var

Bu ne durgunluk İstanbul’un üstündeki
Ben onu hiç böyle görmemiştim
Böyle bir kenara çekilsin yaşasın
Onu ben ekmeğe aşka düşkün bilirdim
Bu halini hiç ama hiç aklıma getirmezdim

Bir cıgara yaksam daha iyi hatırlar mıyım dersin
Seni, Köprü’yü kısaca İstanbul’u
Geçerler mi önümden sırasıyla Cibali işçileri
Fatih, Şehzadebaşı, Küçükpazar kahveleri
Görür müyüm lodoslu denizini İstanbul’un

Hep öyle tıklım tıklım mı Mercan Yokuşu
Mezat başladı mı ki Balıkpazarı’nda
Bir gürültüdür geliyor
Köprü açılmış olmalı
Şüphesiz onlar bu geçenler

Bu ne kalabalık caddelerde
Yine birini mi astılar dersin
Ya sana ne oluyor nedir bu halin
Böyledir işte insanlar
Bir türlü sevmeyi bırakmazlar dünyayı

Demin oturan işçiler kalktı şimdi
Motorlar hazır sahilde
Denizden korkulmaz bu kollar varken
Rüzgâr onları bekliyormuş
Şimdi neredeyse bir şarkıya başlayacaklar

(1947)

*

Istanbul, tu e quel che mi viene in mente

Finalmente dopo notti di pioggia fredda e sozza
La gente finisce il turno, si siede e si riposa
Si asciuga il sudore uscita dal nuovo lavoro
Passano locomotive vetture uomini
Si preparano per un nuovo lavoro

Istanbul è a giorni di distanza
Da giorni di distanza, con mani minute e un’aria evanescente
Dalle vie dalle case dai negozi
Da un’aria calda e stanca
All’improvviso mi vieni in mente tu

Non c’è dubbio, anche là dev’essere mattina
I negozi si aprono uno dopo l’altro
Hai svoltato l’angolo, sei di fronte alla fabbrica
Ancora non ha fischiato l’inizio del turno
Ancora arrivano a frotte dietro di te

Quale stasi ammanta adesso Istanbul
Non l’avevo mai vista così
Si ritiri a vivere così, in disparte
Sapevo quanto amava il pane e l’amore
Mai e poi mai l’avrei immaginata così

Se mi accendo una sigaretta dici che mi ricorderò meglio
Di te, del Ponte, in breve di Istanbul?
Mi passeranno davanti, in fila, gli operai di Cibali
I caffè di Fatih, Şehzadebaşı, Küçükpazar
Vedrò il mare d’Istanbul spazzato dallo scirocco?

È sempre così brulicante la Salita Mercan?
È iniziata l’asta al mercato del pesce?
Mi arriva un rumore, ecco
Avranno aperto il ponte
Senza dubbio sono loro a passare

Che folla in queste strade
Dici che hanno impiccato qualcun altro?
Cosa ti prende, perché quell’umore
Ecco, la gente è così
Non riesce a smettere d’amare il mondo

Gli operai seduti fino a un attimo fa si alzano
Sulla riva sono pronti i vaporetti
Con braccia così non c’è da temere il mare
Il vento pare attenderli
Adesso si metteranno quasi a cantare

(1947)

***

Çıkrıkçılar Yokuşu

Ve yüzünü alıp çıktım. Öğleye doğruydu
Çıkrıkçılar yokuşuna yağmur yağıyordu

Ellerin ellerimde sessiz yürüyorduk ve
Kapkara bir oğlan durma bize bakıyordu

Tuhaf uzun bir sokaktı ve ben susuyordum
Bir kız memelerini bırakıp gidiyordu

Âşıktım ve hep seni soyuyordum aklımda
Bir adam çarşıyı üstümüze kapıyordu

Kadınların kızların ardından gittim durdum
Öptüğüm yerlerin içimde durulmuyordu

Üç kez yokuşu indim çıktım boncuklar aldım
Kocaman kırmızı ağzın ki hiç bitmiyordu

Akşama doğru bir aşçı dükkânına girdim
Sana benzeyen incecik atlar geçiyordu

Sonra birdenbire büyük bir sessizlik oldu
Bu dünyadan İlhan Berk geçti dedim yürüdüm.

(1968)

*

Salita dei Filatori

E preso il tuo viso uscii. Verso mezzogiorno
Sulla Salita dei Filatori cadeva la pioggia

Camminavamo in silenzio, mano nella mano e
Un ragazzo tutto scuro non smetteva di guardarci

Era una via lunga e strana e io tacevo
Una ragazza lasciava i suoi seni e se ne andava

Ero innamorato e ti spogliavo sempre col pensiero
Un uomo ci copriva col manto di un bazar

Continuai a seguire le donne le ragazze
I posti di te che avevo baciato turbinavano in me

Tre volte percorsi la salita su e giù, presi delle perle
La tua immensa bocca rossa non finiva mai

Verso sera andai a mangiare in un piccolo locale
Fuori passavano minuscoli cavalli simili a te

Poi all’improvviso scese un grande silenzio
Da questo mondo è passato İlhan Berk dissi, e camminai oltre.

(1968)

***

Âşıkane

Geceye hey dedim Bir bulut beyaz aydınlık
geçiyor ve ben görüyorum Belki yalnızlık

Kâğıt gibi bir kadın sana bakıp gülüyor
Demek sen daha güzelsin gökyüzünden artık

Sokakları bembeyaz evleri geçiyorum
Bir koşu bir rüzgârı alıyorum Karanlık

Bir kenttesin ve var ta ne zamanlardan beri
O zamandan trenler evler geçiyor Kapanık

Aşkın ki hiç durup dinlenmek nedir bilmiyor
Aşkın ki anlatılamaz ihtiyar ve yıkık

Nice nice yaşamalara açılmışsındır
Nice yaşamalar ki kalmıştır yarım buruk

İşte Adakale Sokağındayım ve birden
Benim işte dünya kadar güzel ağzın artık

Durup bir yıkık aşk dedim İlhan Berk bir yıkık
aşk Şimdi o şiirlerde senden kalan ancak

(1968)

*

Amorosamente

Ehi ho detto alla notte Una nuvola di luce bianca
passa io la vedo Sarà la solitudine

Una donna di carta ti guarda e ride
Ché ormai sei più bella del firmamento

Supero strade e case candide
Nella corsa catturo una brezza Oscura

La tua città esiste da tempo
Da allora passano case e treni Chiuso

Il tuo amore che non sa riprendere fiato
Amore indicibilmente vecchio e distrutto

A quante vite ti sei aperta, a quante
Quante vite rimaste un mezzo amore

Eccomi in via Adakale e d’un tratto
È mia la tua bocca bella come il mondo

Mi fermo a dire è un amore distrutto İlhan Berk un amore
distrutto Tutto ciò che resta di te è in quelle poesie

(1968)

***

Sesler

Akşama doğru bir uçtan bir uca gittim kenti
Eskici dükkanları gibi kokuyordu çarşı
Eski evler gibi
Bir şekerci şekerlerini bağırıyordu avcunda bir çocuğun eli
Ve yamalı elbiseler gibi yüzü.
Bir duvarı çıkıyordu bir duvarcı uzun uzun döndürüp elinde bir taşı
Bir taşı kocaman asık suratlı ve aptal

Açılmamış kitaplar gibiydi gök
Asılı çamaşırlar gibi.

Gün düşüyordu oturdum sonra sesleri dinledim:
Sesini bir kadının hiç bitmeyen ağaçlık yollar gibi
Bir karatabağın bir kuyudan su çeker gibi
Sonra yaşlı otların yaşlı ormanların sesini
Bir dükkan yavaş yavaş kendini kapatıyordu, onu
Sonra kalabalıkların artık kalabalık olan sesini
Sonra gün çakıldı
sonra kalktım.

Düzelte düzelte gidiyordu yakasındaki çiçeği bir adam.

(1978)

*

Suoni

Verso sera ho percorso la città da un capo all’altro
Il bazar aveva l’odore delle botteghe di rigattieri
Delle vecchie case
Un venditore lodava urlando i suoi dolciumi, nel suo palmo
la mano di un bambino
E il suo viso come indumenti rattoppati.
Un muratore alzava una parete girandosi a lungo una pietra nelle mani
Una pietra immensamente stupida e imbronciata

Il cielo era come un libro mai aperto
Come biancheria stesa.

Scendeva il buio, mi sono seduto ad ascoltare i suoni:
Voce di una donna come infinite strade alberate
Verso di un cormorano come acqua attinta da un pozzo
Rumore di vecchi prati di vecchi boschi
Una bottega che lentamente si richiudeva, proprio lei
Quindi i suoni assiepati della folla
Poi è piombato il buio
e mi sono alzato.

Un uomo se ne andava sistemandosi il fiore all’occhiello.

(1978)

L'articolo İlhan Berk, la bacchetta amorosa del poeta rabdomante (Traduzione di Nicola Verderame) proviene da Il Fatto Quotidiano.

  •  

Sobi lança projeto que transforma ADN em poesia para sensibilizar para as doenças raras

Dar maior visibilidade às doenças raras e aproximar esta realidade da sociedade é o objetivo de rara[mente], o novo projeto da Sobi que cruza ciência, literatura e experiência humana, e que é apresentado hoje, em Lisboa. A iniciativa materializa-se num livro de poemas construídos a partir de sequências reais de ADN, com variações associadas a […]

  •  

João Mota vai à Biblioteca de Loulé apresentar Livro de Estreia e Oficina de Escrita Criativa

Hoje, sábado, 10 de outubro, o ator e escritor João Mota vai estar na Biblioteca Municipal Sophia de Mello Breyner Andresen, em Loulé, para a apresentação do seu primeiro livro. Mas antes, irá promover uma oficina de escrita criativa.

Das 14h00 às 17h00, o mote vai ser “ESCREVER-ME – Escrever o que sinto, para sentir de uma forma mais livre e plena”, numa sessão para jovens dos 13 aos 20 anos.

A escrita criativa é uma ferramenta de expressão pessoal e autoconhecimento, especialmente durante a adolescência, uma fase marcada por intensas transformações. Nesta oficina, os adolescentes serão convidados a explorar e expressar as suas emoções através da escrita. 

A atividade inclui exercícios de aquecimento que estimulam a criatividade e a liberdade de expressão, seguidos de propostas específicas que incentivam os participantes a refletirem sobre as suas experiências e sentimentos. Os adolescentes terão a oportunidade de expressar-se através de textos que variam desde poemas até narrativas curtas, permitindo que explorem o seu mundo interno, num ambiente seguro e de aceitação incondicional positiva.

A oficina pretende promover a escrita como ferramenta de suporte para a catarse emocional, melhoria da autoestima e do bem-estar emocional, ajudando os jovens a entender e aceitar os seus sentimentos e emoções de uma forma mais plena e livre.

Para participar nesta atividade, é necessária inscrição prévia para  biblioteca@cm-loule.pt As vagas são limitadas e a participação gratuita. Confere-se diploma de participação.

Pelas 18h30, será apresentado “Tudo o que nunca te disse, meu Amor”. «Queria-te com esse teu cheiro, com defeitos, com aquela vulnerabilidade que só existe quando duas pessoas se aproximam o suficiente para se magoarem. Queria-te num mundo onde ainda se sente vergonha, e ciúme, e desejo, e medo. Queria-te onde se ouve o som da respiração e onde o silêncio tem peso. Um lugar sem Wi-Fi, sem ghosting, sem o botão de desligar a conversa.»

A vertigem da paixão, a dor da perda, a reconciliação e o medo do fim prendem-nos numa história envolvente que nos leva a mergulhar no mundo emocional de um homem intenso que não deixa ninguém indiferente.

Em “Tudo o que nunca te disse, meu Amor”, a Contraponto revela o talento de João Mota, uma nova voz na literatura romântica, capaz de tocar pessoas de todas as idades e de fazê-las acreditar que o amor pode mesmo salvar os dias.

No final haverá banca de livros e sessão de autógrafos

João Mota é natural de Albufeira. É licenciado em Psicologia e Gestão de Empresas e encontra-se a terminar o mestrado em Psicologia Clínica e de Aconselhamento. Trabalha como ator desde 2014, em teatro, cinema e televisão. Concluiu diferentes formações na área da expressão dramática em Portugal e no Brasil.

Escreve poesia desde os 12 anos. Desde então, a escrita tem sido uma ferramenta que o acompanha e ajuda a organizar o pensamento e as emoções, ou simplesmente a apreciar um momento contemplativo.

Após reconhecer, à escrita, características catárticas, procurou a validação científica do impacto positivo que a escrita tinha em si próprio. Nesse sentido, ao longo do seu percurso académico, foi dando estrutura teórica e científica às suas ideias, o que lhe permitiu criar projetos que associam a escrita ao bem-estar emocional. A experiência artística permitiu-lhe um contacto diferenciado com o mundo das emoções, que, aliado a uma paixão pela escrita e à formação académica na área da Psicologia, levaram-no a desenvolver, nos últimos dois anos, atividades junto do público adolescente.

Em 2023, fundou o Clube de Poesia na Universidade Autónoma de Lisboa, dando início a um percurso de encontros de escrita criativa e expressão artística por todo o país.

  •  
❌